Energie

Als ik deur de glaze nei buiten koik den zien ik deer in de verte, as ’t zontje d’r op skoint, een hêle rai van die hoge witte windmôlens in de Groetpolder staan. Bai woinig wind draaie ze al en as ’t heêl hard waait gane ze geniese zo bar veul harder. Soms stane ze zômaar stil, ok al is ‘r wel wind, om den efkes later inienen weer te beginnen. Ik hew d’rs van ientje hoord dat ze volautomatisch deur computers bestuurd worre en den effies resette moete. As ie den weer bai de toid is, begint de môlen vezelf weer te draaien. Zo prebere ze de alsmaar grôter worrende vraag nei stroom voor te bloiven.

Ik denk nag welderes terug an moin opa en opoe van moeders kant. Hullie vaders en moeders wazze altoid boerewerkmense weest met alle ongemakke die deer an vast zatte, maar toen opa voiftig werd, had ie ’t voor mekaar. Ze hadde twei murgen bouwland op naam en met een nuw huisie d’r op, wat twei-en-‘n-half duizend golden kost had en een paar jaar later kon ie d’r nag twei bunder grasland bai hure van de kerk. D’r wiere toen twei houten boete baibouwd van autokiste, dat wazze grôte houten kiste weer de auto’s kant en klaar in ankwammme uit Amerika. De iene boet was voor de koeie en de are om de piepers en de koôl in te beware. Maar ’t spultsje stond wel op een plaas weer hêlegaaar gien nutsvoorzieninge wazze. Water was ‘r kommen toen de boete klaar wazze, maar d’r was gien gas of elektra. Kouke deed opoe op peterôliestelle of op de kachel as die brandde. Deervoor hadde ze wat zwarte brand en vezelf ok takke, oud hout, turf en soms nag wat ouwe koôlstrukke.
’t Was altoid drok om ’t kacheltje: kôlekit, turf in een houtbak en koôlstrukke die eerst nag drouge moste.

Toen de koôl dr’s een keer pittig geld opbrocht, kocht opa een windmôlen om stroom mee op te wekken, een wind-charter noemde ze dat toen. De môlen sting op ’n houge paal met vier tuie d’r an. Ien tui sting vast an de voizelberg, ien an een paal in de voortuin, ien an een paal bai de misplaat en de leste zat an ’t huisie vast. Die zurgde d’r voor dat as de môlen draaide, naast ’t geluid van de propeller, ’t hêle huisie sting te zingen.

In ’t achterend an de muur zat een rek met vier accu’s. In de kamer boven de tafel was ien lampie en in de keuken en sleipkamer elk ok ientje en den ien bai de koeie vezelf. Verder niks, dat gien buiten- of tuinverlichting. As je bai de koeie kwamme, draaide je an ’t knoppie en floep, ’t licht ging an en je konne ze zien staan, noh, net an vezelf! Wat een genot was dat! Maar ja, die accu’s moste wel baihouwen worre, deer had je wind voor nodig en nag pittig wat ok. As ie niet genog toere maakte den laadde ie niet, maar ’t mocht ok weer niet te hard waaie, want den zou de dynamo verbrande. As de môlen draaide en opa was op ’t land den hield ie de wind secuur in de gate en as ie docht: ’t Gaat te hard!’ liep ie op ’n kwikkeltje nei huis en den keek ie op ’t metertje bai de accu’s of ze niet teveul an ’t opladen wazze. As dat zo was trok ie an een lange oizerdreid, die an de steert van de môlen zat, de môlen een beetje uit de wind.
As ze genog stroom hadde trok ie ‘m hêlegaar uit de wind en zette ‘ m vast met de vang. Hai kon ‘m niet ofremme, want den wier de remskoif te heiten zou ’t spul asnag in de brand vliege. Opoe had de zurg voor ’t opladen van de accu’s, ze draaide de doppe d’r of en as ’t hard pruttelde, was de accu vol. Den most ‘r een are an.

Nei de oorlog krege ze stroom deur dreide die an pale langs de weg liepe. Ze wazze verlegen bloid dat ze van ’t gedoe met de môlen ofwazze. Ze hadde in de oorlog nog pittig medderd met de accu’s.

’t Was skitterend, ze namme ok ’n stopcontact dat hêlegaar ampart anloid worre most, want ze wouwe radio. Ze wazze heêl zuinig met hullie stroom, want ‘r most voor betaald worre en dat wazze ze niet wend. Maar evenzogoed kwam ‘r later een stofzuiger en weer later een snelkoker en een stroikoizer. Wat een gemak! ’t Stroomverbruik nam toe maar ok de koste vezelf. Lenigiesan raakte ze deer ok an wend.
Zo is ’t nou vezelf ok, we bezuinige wel en toch neemt ’t stroomverbruik nag toe en zo is de windmôlen van m’n opa, zai ’t in een mederne vorm, weer terug om ’t goedkoup en skoôn te houwen.

• Jack Klomp, Hoogwoud

De heer Klomp is eerder dit jaar overleden. Met toestemming van mevrouw Klomp is dit verhaal overgenomen uit het jaarboek 2007 van het Westfries Genootschap.