Windenergie in vroeger tijden

Energiebron

Voor de uitvinding van de stoommachine was wind de belangrijkste energiebron voor de Nederlandse molens en zeilschepen. Doordat rond 1600 beide vormen intensief werden toegepast kon de Hollandse economie van de grond komen. De houtmolens verzaagden de planken voor de scheepswerven. Deze stonden vooral in de Zaanstreek waar op ongeveer 50 scheepswerven het ene na het andere schip werd gebouwd.

Handel en nijverheid

Met deze zeilschepen kon men de andere kant van de wereld bereiken, waardoor de handel op gang kwam in koffie, thee, specerijen en slaven. Andere molens pompten water van laag naar hoog, waardoor de Nederlanders plassen en stukken zee konden veranderen in polders. Weer andere molens leverden de energie voor een veelzijdige nijverheid: meel malen, hout zagen voor huizenbouw en scheepswerven, olie persen, gort en rijst pellen, van vodden papier maken en het malen van verfstoffen, mosterd, krijt, hennep, cacao, schuurpoeder en blauwsel.

Nostalgie

De molens trokken ook industrie aan van aanverwante bedrijven als anker- en kettingsmederijen en zeildoekweverijen, mastenmakerijen, en scheepsbeschuitbakkerijen. Een molenrijke streek als de Zaan groeide uit tot het industriële centrum van Nederland. In de negentiende eeuw werd windenergie vervangen door de kracht van stoom. Grote stoommachines overschaduwden langzaam de oude molens, die op den duur dan ook uit het landschap verdwenen. De molens die zijn overgebleven staan nu vrijwel allemaal op de monumentenlijst. Toch is er ook een tijd is geweest, dat ook de oude molens voor rustverstoorders en natuurbedervers werden uitgemaakt.

Gehoorgestoord

Aan het eind van 19e eeuw draaiden in de Zaanstreek zo ongeveer 600 molens tegelijk, waarvan 240 zaag-,140 olie- en 50 papiermolens. Zij veroorzaakte ontzettend veel lawaai. Een veel voorkomende 19de eeuwse bedrijfsziekte was de zogenaamde "heildoofheid". Door het letterlijk oorverdovende lawaai dat de heien in de oliemolens maakten waren er veel gehoorgestoorde olieslagers. Het is dan ook begrijpelijk, dat de mensen indertijd met beduchtheid naar het schouwspel van zo'n landstreek-vol-molens keken.

Tegenhangers

Door het lawaai van de molens, maar ook door landschapverstoring ontstond er een enorme behoefte een rustige omgeving te scheppen met wandeltuinen, theekoepeltjes en tunnels van groen achter pronkhekken van je welste. De Vecht, de Amstel en de Kennemer duinstrook werden de tegenhangers van de draaiende molen-heksenkeuken langs de Zaan. Pas later, toen de molens plaats moesten maken voor fabriekscomplexen, ging men hun heengaan betreuren.

Herontdekking

Door de oliecrisis van 1973 kwam windenergie wereldwijd in de belangstelling te staan. Toen bleek opeens hoe afhankelijk we onszelf hadden gemaakt van kolen, gas en olie: de fossiele brandstoffen. Het werd tijd om het energiebeleid te wijzigen (dat wil zeggen zoveel mogelijk energie te gaan besparen en op zoek te gaan naar andere, meer duurzame energiebronnen). Aangezien wind als energiebron onuitputtelijk en schoon is, is windenergie als het ware weer herontdekt.

Informatie uit 'De Vleet'
Uitgave 'Ecomare'.