Wat is het probleem?

We worden steeds sterker geconfronteerd met een aantal hardnekkige milieuproblemen die worden veroorzaakt door de negatieve gevolgen van ons steeds maar stijgende energiegebruik: luchtvervuiling, klimaatverandering en wereldwijd stijging van de zeespiegel als gevolg van het versterkte broeikaseffect. Bovendien nemen de voorraden economisch winbare fossiele brandstoffen in de (nabije) toekomst af.

1. De CO2-uitstoot is minder zichtbaar dan op de klippen gelopen olietankers, maar heeft wel een veel grotere gevolgschade dan de toch al niet geringe milieuschade van met olie besmeurde vogels, stranden en kostbare natuurgebieden. Het versterkte broeikaseffect veroorzaakt onvoorspelbare klimaatveranderingen met onvoorstelbare gevolgen. Hoewel het goed is dat wetenschappers blijven twijfelen (dat wordt van ze verwacht, net als van bestuurders wordt verwacht dat men besluiten neemt) men voorspelt die effecten met steeds grotere zekerheid. Als de onzekerheid volgens sommigen nu nog te groot is, hoeveel procent zekerheid is dan wel nodig voor we in actie (moeten) komen? En is er dan nog wat te redden?
   
   
2. De zogenaamde fossiele 'brandstoffen' zoals kolen, olie en aardgas, zijn eindige en kostbare grondstoffen die we nog lang nodig zullen hebben voor de productie van talloze nuttige en noodzakelijke producten. Op afzienbare termijn zullen we afhankelijk worden van import van gas uit landen die bekend staan om hun instabiele politieke klimaat. De oliecrisis van 1973 ontstond ook niet door gebrek aan olie, maar door de dreiging de levering van olie stop te zetten.
   
   
3. De tijd die ons nog rest vóór fossiele grondstoffen te duur zullen worden om te verstoken is korter dan we zouden wensen. De economisch winbare voorraden zullen binnen één of enkele decennia niet meer voldoende zijn om de steeds maar stijgende vraag te dekken. Om op tijd over voldoende duurzame energie te kunnen beschikken zullen we alle zeilen moeten bijzetten in de verdere ontwikkeling en toepassing van duurzame technieken.
   
   
4. Het elektriciteitsgebruik stijgt nog jaarlijks omdat we allemaal willen profiteren van de welvaart en we steeds hogere eisen stellen aan ons comfort. Wij mensen zijn niet snel bereid om een stapje terug te doen zolang we de negatieve gevolgen van ons handelen niet aan den lijve ondervinden. Verbetering van het rendement van centrales en apparaten kan het meerverbruik niet compenseren omdat er steeds meer mensen profiteren van de welvaart en de verkoop van apparaten mede daardoor sterker blijft stijgen. Energiebesparing is mogelijk en dringend nodig, maar de maatschappij is minder maakbaar dan sommigen denken. Rendementsverbeteringen zijn nodig zo lang het nog kan, maar andere en technische oplossingen (waar onder windenergie) zijn meer dan welkom.

De klimaatverandering wordt steeds duidelijker merkbaar. Aan de noodzaak van maatregelen twijfelt geen zinnig mens meer. Maar het vergt nogal wat en we staan nog maar aan het begin. Terwijl andere milieuproblemen steeds beter aan de bron worden bestreden, worstelen we behoorlijk met ons energieverbruik. De CO2 uitstoot blijft stijgen en ligt inmiddels bijna 20% boven de doelstelling van de overheid (het niveau van 1990) zoals vastgelegd in het Kyoto-protocol. Het percentage duurzame energie in het totaal energiegebruik is nog te klein en haalt op geen stukken na de vastgestelde doelen. Een onderzoek van CE te Delft toont aan dat, om de klimaatdoelstelling te halen, de energieprijs in 2020 het dubbele moet zijn van vandaag. Bovendien zal tegen die tijd geen 10% maar 20% van de energie op duurzame wijze moeten worden opgewekt. [1]

Wat staat ons nog te wachten? Wat is de aard en de omvang van de ecologische problemen van straks? De verwachting is dat de totale economische productie gedurende de komende veertig jaar zal vervijfvoudigen, waardoor de welvaart (de consumptie) in de wereld geweldig zal toenemen. Ook (juist) in landen waar nu nog sprake is van grote armoede. [2]
De groei van het energieverbruik lijkt een onvermijdelijk gevolg van onze welvaart. Hoewel technologische ontwikkelingen zullen leiden tot een grotere efficiency, zal de vraag naar energie blijven toenemen omdat de wereldbevolking groeit en ook bij ons het verbruik blijft stijgen. Dankzij enorme inspanningen in de efficiëntieverbetering zal de energieconsumptie misschien niet vervijfvoudigen, maar toch wel drie keer zo groot worden. Bij ongewijzigd beleid leiden deze trends tot aanzienlijke klimaatwijzingen, tot verzuring en vervuiling. Economische productie vergt altijd de inzet van de sleutelvoorraden energie, ruimte en biodiversiteit. Het grote probleem is dat de inzet van die sleutelvoorraden ook altijd tot hun definitieve verlies leidt. Op is op, weg is weg. [2]

Ontwikkelen van de noodzakelijke nieuwe technologie is de belangrijkste factor voor een duurzame toekomst. De techniek van 'backcasting' is daarbij een goed instrument. Bedenk wat over een aantal jaren mogelijk is en reken dan terug naar nu, wat er nu moet gebeuren. Met die techniek wordt duidelijk dat we al heel snel meer moeten doen dan we nu van plan zijn. Het eindbeeld op lange termijn moet als afwegingskader dienen voor acties en beleid op korte termijn. [2] en [5]

Al in 1989 zei toenmalig premier Lubbers bij de opening van de Internationale Milieuconferentie in Den Haag: "De afbraak van de biosfeer, van het huis van de mensheid, kan niet langer worden toegeschreven aan onwetendheid en onachtzaamheid. Nu wij weten wat de gevolgen zijn, moet gesproken worden van nalatigheid, van bewust misbruik, van wanbeheer."

[terug] of [vervolg]