De optie 'Windenergie'

Bij de ontwikkeling van windenergie werken overheden helaas teveel langs elkaar heen. Het ontbreekt bovendien aan consistent beleid. Naast stimulansen zijn er bestuurlijke vertragingen van de ministeries die het stimuleringsbeleid zouden moeten uitvoeren. De rijksoverheid oefent druk uit op provinciale en lokale overheden om ruimte te maken voor windenergie. Het heeft allemaal ook wel erg lang geduurd. Er is een klimaatconvenant met provincies en gemeenten waarbij duurzame energie een verplicht onderdeel vormt. En er is het BLOW-accoord waarbij overheden zichzelf hebben verplicht tot het realiseren van 1.500 MW windenergie op het land in 2010 en nog eens 6.000 MW op zee in 2020.
De niet-gouvernementele organisaties doen goed werk door overheden de maat te nemen, zoals met de lokale duurzaamheidsspiegel van het NCDO en de jaarlijkse klimaat-enquête van het COS. Iets dergelijks ontbreekt helaas nog om ministeries de maat te nemen.

Van alle argumenten tegen windenergie is inmiddels aangetoond dat ze weinig steekhoudend zijn. Toch steken ze telkens weer in diverse media de kop op. Dat wordt veroorzaakt doordat de tegenstanders handig gebruik maken van het in de media gebruikelijke 'hoor en wederhoor'. Men kent kennelijk de onderzoeken niet waaruit blijkt dat de tegenstanders slechts een kleine minderheid vormen. De exponenten van die minderheid timmeren echter herhaaldelijk en luidruchtig aan de weg met zelf uitgebrachte boekwerkjes waarvan de uitgangspunten verouderd zijn en de wetenschappelijke waarde veel te wensen over laat. Maar wie doorziet dat? Er is een beter boekwerkje verschenen, waarvan de inhoud kan worden gedownload bij ECN.

We bespreken hieronder de meest voorkomende misverstanden over windenergie. Naast misverstanden zijn er ook gewoon leugens en onzinverhalen die door de zogenaamde Kritische Platforms tegen windenergie worden verspreid. Een antwoord op de door hen veel gebruikte argumenten vindt u onder deze link.

1. Onbetrouwbaar?
   Op enkele experimenten uit de beginperiode na is de techniek van windturbines voldoende betrouwbaar gebleken. Fabrikanten garanderen in het algemeen de beschikbaarheid van hun windturbine met meer dan 96 %.
   

2. Vogel- of andere slachtoffers?
   Er zijn voor zover bekend nog nooit dodelijke ongelukken gebeurd door technisch falen van windturbines. Het aantal slachtoffers (mens en dier) is verwaarloosbaar in vergelijking met andere gevaren zoals olietankers, snelwegen, hoogspanningsleidingen en rampen met kernenergie. Er zijn talloze vogelaars onder de voorstanders van windenergie en de leden van windcoöperaties, omdat zij inzien dat ook vogels het slachtoffer zijn van vervuiling en dat energie dus schoner moet worden opgewekt.
   

3. Lawaai?
   Beantwoord eerst de vraag: wanneer heeft u voor het laatst een moderne windturbine echt gehoord? Windturbines en de plaatsing daarvan moeten aan hoge geluidseisen en normen voldoen om overlast te voorkomen. Daar kan eenvoudig aan worden voldaan, want moderne windturbines zijn alleen hoorbaar in de directe nabijheid.
   Een prachtige demonstratie was een TV-uitzending waarin ex-professor Lukkes tekeer ging tegen windturbines. Op de achtergrond onhoorbare windturbines, maar toen er een auto langs kwam moest hij even stoppen omdat hij onverstaanbaar was.
   

4. Landschapsvervuiling?
   Het blijven persoonlijke meningen en er zijn geen eenduidige criteria voor vast te stellen. Paul Rosenmöller (ex Groen Links) noemde dit het meest overschatte 'milieuprobleem'. Moderne windturbines zijn niet anders dan het resultaat van een ontwikkeling die al eeuwen geleden begon en waarvan de Oud-Hollandse molens maar een tussenstap waren. Die hebben destijds overigens met hun enorme aantallen (ca. 12.000 !) het landschap behoorlijk aangetast. De huidige windturbines zien er een stuk fraaier uit dan de exemplaren van begin jaren '80. Die oudere types zullen dan ook zoetjes aan worden vervangen door zorgvuldig geplaatste, rustig draaiende, moderne windturbines.
   Het duidelijkste voorbeeld van landschapsaantasting zijn rokende schoorstenen zoals van energiecentrales. Ze tasten niet alleen het landschap, maar ook de atmosfeer in de verre omgeving aan.
   

5. 'Windturbines tasten onze collectieve ruimte aan'.
   Wie heeft welk recht op welk gebruik van de atmosfeer? Wie zorgt voor een goed beheer van de collectieve ruimte? Goed rentmeesterschap eist dat rekening gehouden wordt met de afnemende draagkracht van de aarde. Rokende schoorstenen van CO2-producerende centrales zijn voor onze collectieve atmosfeer niet de beste manier om energie te produceren.
   

6. Veel te hoge kosten?
   In tegenstelling tot een energiecentrale is de investering eenmalig en zijn de exploitatiekosten bij windturbines gering. Ze produceren vrijwel gratis hun schone energie terwijl een centrale continue gevoed moet worden met dure grondstoffen en met de inzet van veel mensen.
   De overheid stimuleert terecht de toepassing van duurzame energie, bijvoorbeeld vanuit het CO2-reductiefonds. Daarin concurreert windenergie met andere vormen van CO2-reductie, want de kosteneffectiviteit (CO2-reductie per Euro) is een belangrijk criterium voor toewijzing van de subsidie. Windenergie blijkt goed te scoren bij dat criterium! Door marktwerking bewust als beleid in te zetten stimuleert de overheid duurzame energie als gewenste ontwikkeling. Ondernemers hebben baat bij de productie van windenergie en er is bij consumenten gelukkig veel vraag naar schone en duurzame energie. Tegenstanders schroeven de kosten van windenergie enorm op met oncontroleerbare en zeer onbetrouwbare cijfers. De vergelijking loopt mank omdat niet verteld wordt hoeveel we allemaal bijdragen aan de productie van energie uit fossiele en andere brandstoffen. De ontwikkeling van kernenergie heeft inmiddels honderden miljarden gekost! En wat te zeggen van het verschil in sloopkosten. Een windturbine kan met geringe kosten in een dag worden verwijderd. Een kerncentrale slopen vergt een enorme inzet van tijd, mensen en materieel. Durft u (als een aannemer) een schatting te maken van die kosten?
   

7. Onberekenbare wind?
   Door de eenvoudige schakelbaarheid van gascentrales en de steeds betere voorspelbaarheid van het weer kan de productie van gascentrales relatief eenvoudig op de energiebehoefte worden afgestemd. De vraag naar energie is altijd aan schommelingen onderhevig en de energiebedrijven hebben geleerd met dergelijke fluctuaties om te gaan. Dat vereist flexibiliteit in het productiepark. Kerncentrales hebben daarmee een probleem omdat die hun vermogen slecht kunnen variëren. Bij dat systeem moet continue worden geproduceerd. De wisselende beschikbaarheid van windenergie en de niet-variabele productie van kerncentrale zijn dus twee kanten van hetzelfde probleem. Maar daarmee is te leven. Gascentrales zijn in het voordeel, maar die produceren enorme hoeveelheden CO2.
   Onderzoek heeft aangetoond dat er geen problemen zijn met de netinpassing zolang het percentage windenergie niet boven de 20% komt. Zo ver zijn we nog lang niet. Tegen de tijd dat we zo ver zijn praten we verder.
   

8. Kernenergie effectiever?
   Het nucleaire tijdperk heeft ons - naast energie - een aantal grote rampen en grote hoeveelheden afval opgeleverd. De risiso's en dat afval hangt als een net van tijdbommen onze toekomst boven het hoofd. Als al sprake is van goedkope nucleaire energie, komt dat door de bevoordeling van het systeem en het niet in rekening brengen van de maatschappelijke kosten. Wat te denken van de permanente bewaking met luchtafweergeschut na 11 september 2001? Dat zal meer gebeuren. Kernenergie is commercieel niet interessant. Alléén met veel staatssteun en in totalitair geregeerde staten kan het gedijen. In de VS is al 20 jaar geen kerncentrale meer gebouwd en in Engeland had bij de privatisering niemand er belangstelling voor. Alle nu in California geplande energiecentrales zijn gascentrales.
   

9. Niet mooi?
   Over de schoonheid van windturbines kan verschillend worden gedacht. Nu er geen technische argumenten meer tegen windenergie zijn in te brengen blijven er mensen die gewoon een hekel hebben aan windturbines omdat ze het product dat ze leveren onvoldoende op hun waarde weten te schatten. Liever ontkent men het bestaan van de milieuproblemen en trekt met de gevaren van het versterkte broeikas-effect in twijfel. Men gelooft liever de enkele excentriek die de aandacht trekt met zijn simpele boodschap dan de 2.500 gerenommeerde wetenschappers die de conclusies van het IPCC onderschrijven.
   Windturbines worden door veel mensen wel gewaardeerd. Er is waardering voor de steeds mooier vormgegeven knappe techniek van windturbines die absoluut niet hoeven te misstaan in het landschap. En er is waardering voor het product dat door windturbines vrijwel concurrerend in grote hoeveelheden wordt geleverd: schone energie uit een oneindige natuurlijke bron. Maar wie dat allemaal niet wil zien blijft tegen windenergie.
   

10. Liever zonne-energie?
    Zonne-energie is een prachtige energiebron en de regering moet daar een veel grotere bijdrage aan leveren. Want voorlopig is zonne-energie nog duur. Een groot deel van de zonne-energie wordt in het voorjaar en de zomer opgewekt als we er weinig behoefte aan hebben. Windenergie wordt vooral in het najaar en de winter opgewekt. Dus samen met zonne-energie kan windenergie zorgen voor een aanbod dat redelijk gelijkmatig over het jaar verdeeld wordt, zodat minder reservevermogen nodig is. Windenergie levert daarom een welkome bijdrage aan onze energievoorziening, zowel nu als in de toekomst als zonne-energie door verdere ontwikkeling van de techniek en kostendaling meer toegepast zal worden.
    

11. Windenergie niet nodig?
    In een studie van het ministerie van EZ naar de toekomstige energievoorziening zijn alle mogelijke energiebronnen overwogen op basis van verwachte wereldbeelden in 2050. In alle voorziene wereldbeelden is windenergie prominent aanwezig. Is het niet vanwege de duurzaamheid, dan wel uit kostprijsoverwegingen. Want windenergie heeft beide voordelen. De windenergie zal in de toekomst hoofdzakelijk van zee komen. Maar ook op het land - en dan met name in het grensgebied van land en water - zal wind een belangrijke rol blijven spelen. [4]
    

12. Wind alleen op industriegebied?
    Windenergie moet bij voorkeur worden opgewekt waar het waait. Een industrieterrein is dan even geschikt of ongeschikt als elk ander landschap. Maar industriegebieden hebben een beperkte afmeting, die allereerst bestemd is voor de vestiging van bedrijven die werkgelegenheid met zich meebrengen. En het gebeurt verstandig. Het beleid is gericht op meer windparken en minder solitaire windmolens. Locaties worden in Streek- en Bestemmingsplannen zorgvuldig gekozen en met veel inspraak omgeven. [3] Met windenergie verandert een natuurlandschap niet in een industriegebied. Ook met windturbines blijft er voldoende natuurlandschap over. Windenergie en natuur bijten elkaar niet, want wind is puur natuur.
    

13. Stelt windenergie niets voor?
    Het doel is zo'n 1500 MegaWatt op land te plaatsen. Medio 2003 levert 850 MW windvermogen al voldoende stroom voor 600.000 huishoudens. Ook de Stichting Natuur en Milieu onderschrijft in haar rapport 'Frisse Wind' dat die opschaling op een verantwoorde manier kan. Zouden we er één groot windpark van maken dan is 15x15 km nodig. Een beperkt oppervlak niet groter dan bijvoorbeeld de Wieringermeer. Dat windenergie ook in minder windrijke gebieden kan worden toegepast blijkt uit talloze voorbeelden in Duitsland. Op dit moment wekken windturbines nog maar 1% van de totale energiebehoefte op (inclusief de energiebehoefte van de zware industrie). In 2010 moet er volgens afspraak 2x zoveel op het land staan en in 2020 ook nog eens 4x zoveel op zee. Dan komen we dus op 12%. Dat is dus niet niks. Bedenk daarbij dat geen enkele optie in staat is om alleen onze energiehonger te stillen. We zullen alle opties moeten blijven benutten.
    

14. Geen vertrouwen in moderne techniek?
    Bij de omslag naar duurzaamheid die nodig is passen geen verouderde structuren. Niet langer staan maatschappelijke organisaties tegenover bedrijven, maar voorlopers tegenover de achterblijvers. Wie niet meegaat met de omslag naar duurzaamheid blijft achter en telt nu al niet meer mee. [2]
    

15. Het rendement van een luchtkasteel?
    Sommige publicerende economen hebben er moeite mee. Erger is dat ze hun geschriften wel (kunnen) publiceren omdat ze dankbaar gebruik maken van het feit dat media beide kanten van het debat willen belichten. Het rendement van een windturbine wordt niet bepaald door het vermogen, maar door de opbrengst. Die opbrengst wordt vooral bepaald door de wijze waarop een windturbine de wind weet te vangen. De gemiddelde windsnelheid op de locatie, de ashoogte en het rotoroppervlak zijn daarvoor bepalend. En uiteindelijk natuurlijk ook de effectiviteit waarmee een en ander in elektriciteit wordt omgezet. De opbrengsten van windturbines zijn voor iedereen toegankelijk, o.a. op de site van windcoöperatie "Kennemerwind".

16. Draaien windturbines alleen bij windkracht 7-8?
    Windturbines beginnen met produceren bij windkracht 2 a 3. Bij windkracht 6 halen ze hun volle vermogen. Ze gaan door met produceren tot de takken van de bomen worden gerukt. Dan is het al bijna windkracht 11 (bij meer dan 25 m/sec).
    Het is niet zo moeilijk om windturbines te ontwerpen die ook bij windkracht 12 en hoger nog draaien, maar snelheden hoger dan windkracht 10 komen vrijwel niet voor. Daarvoor ontwerpen is niet zo zinvol / rendabel.

17. De emissies van verschillende energiebronnen
    Tegenstanders van windenergie proberen met een stuk draad aan te tonen hoe weing windenergie voorstelt. Een klein deel van de draad geeft de met windenergie opgewekte energie weer. Men beseft niet dat de draad tegelijk aantoont hoeveel CO2 en andere narigheid er uitgestoten wordt door die andere vormen van energie-opwekking in vergelijking met de uitstoot van windenergie. Professor Lucas Reijnders reageerde daarop als volgt:
    "Een gascentrale stoot per kWh opgewekte energie 400 gram CO2 uit. Een kolencentrale zelfs 1.000 gram CO2. Windenergie slechts 8 (acht) gram bij de productie en sloop van de windturbine. Dan kun je toch niet volhouden dat windenergie niets voorstelt !?"

Een echte deskundige aan het woord:

Henk Kouwenhoven, windenergie-manager van energiebedrijf Nuon, verwoordde het onbegrip van de tegenstanders van windenergie aldus: "Ze hebben er geen notie van hoe een moderne energievoorziening in elkaar zit. Zij kunnen stomweg niet begrijpen dat je met kleinschalige installaties, dicht bij de klant en optimaal in zijn situatie ingepast, wel degelijk een hoge betrouwbaarheid kunt halen. Dat bedrijven als Siemens, Shell, G.E. en niet te vergeten Nuon, zich zo serieus met windenergie bezig houden zien zij niet als een signaal dat deze tak van sport wel degelijk serieus is."

[terug] of [vervolg]